Love & Peace

‘Peace and love to you, George. I miss you man.’

Op Twitter herdenkt Ringo Starr de verjaardag van zijn reeds lang overleden Beatles-kompaan George Harrison. Nog steeds gebruiken veel mensen uit de sixties deze groet. Voor mijn biografie van Loes Hamel correspondeerde ik met verschillende vrienden van haar. Bijna zonder uitzondering ondertekenden ze hun berichten met love and peace.

Tussen The Beatles onderling was het niet altijd liefde, pais en vree. Als iemand daar tot het eind in investeerde, was het Ringo. Hij had geen last van een groot muzikaal ego en deed waar hij behoorlijk goed in was. Drummen.

 

29 nov 2021 – 3508

Onstuimige jaren twintig

De tentoonstelling The Roaring Twenties in museum Kranenburgh (Bergen) begint audiovisueel. Vriend en filmer Eric Blom laat op zes beeldschermen het contrast zien tussen 1920 – de tijd van Bauhaus, cabaret en charleston – en 2020 met zijn internet en gendermode. De geluiden en elektronische muziek werken versterkend en verwarrend.

Ook biedt de tentoonstelling inzicht in schilderkunst, design en mode. De kekke hoedjes uit de jaren twintig doen denken aan de populaire televisieserie The House of Elliott, waarin twee zussen furore maken in de modewereld.

Het decennium eindigde met een beurskrach en een daaropvolgende diepe recessie. Menigeen had boven zijn stand geleefd.

 

23 nov 2021 – 3506

Foute Voûte

De naam Voûte ken ik van de bank Veer Palthe Voûte (nu Hof Hoorneman). Die werd in 2002 verdacht van handel in voorkennis.

In de 19^de eeuw verwierven de Voûtes rijkdom in Nederlands-Indië. Robert (1810-1871) was makelaar in koffie en thee, en zou model hebben gestaan voor Batavus Droogstoppel uit Multatuli’s Max Havelaar.

Henriette (Hetty) Voûte was een bekend verzetsstrijdster die vanuit Utrecht joodse kinderen hielp onderduiken. Na arrestatie belandde ze in concentratiekamp Ravensbrück, dat ze overleefde.

Oom Edward was als burgemeester van Amsterdam (1941-1945) medeverantwoordelijk voor jodendeportaties. Na de bevrijding kreeg hij zes jaar gevangenisstraf. Een foute Voûte dus.

 

18 nov 2021 – 3504

Matrasboekje

De armste sloebers in de crisisjaren dertig hadden vrijwel niets in huis. Als ze al bedden hadden – de allerarmsten sliepen op strozakken – dan ontbraken vaak matrassen.

Via de door ministeries georganiseerde crisishulp konden gezinnen rekenen op kleding, schoeisel, stoffen en beddengoed. De vrouwen kregen daarnaast les in het maken van matrassen. Noord-Hollandse voorbeelden daarvan zijn te vinden in verschillende gemeentearchieven.

In Zuid-Scharwoude leerde men een driedelige matras maken, met een vulling van wol, kapok of stro, aan de hand van het cursusboekje Hoe maak ik een matras?. ‘En nu aan het naaien!’ Je hoort het de kordate matrasjuf zo zeggen.

 

11 nov 2021 – 3499

Tante Ellij (5)

Zingen bij The Melody Sisters was een hobby. Overdag werkte Ellij tot haar huwelijk bij De Groot & Co op Herengracht 50-52. Een confectieatelier waar kleding klaargemaakt werd voor modeshows.

Zelf noemde de Groot & Co zich een ‘japonnenfabriek’. De confectie-industrie was grotendeels in joodse handen. Amsterdamse ateliers zaten vooral in de jodenbuurt. Duitse confectionairs, op de vlucht voor Hitler, vestigden zich in grachtenpanden die in de crisisjaren onbetaalbaar waren. Expeditieruimte in de kelder, directiekamers op de beletage, daarboven de ateliers en op zolder de stoffenvoorraad.

De Groot en Co was al in 1921 hier gevestigd en doorstond de oorlog.

 

4 nov 2021 – 3495

 

Tante Ellij (4)

Het repertoire van The Melody Sisters (deels met Black and White) was divers. Nederlandse liedjes als Een kusje was er niet bij, Kijkt uit voor de mannen en Dank je voor die bloemen, Nederlandse versies van bijvoorbeeld Rock Around The Clock (‘Met de klok’) en Engelstalige liedjes als The Little Shoemaker en Mr. Sandman. Ze scoorden een hit met Sh-boom van The Crew-Cuts.

Ze traden op door het hele land, bij feestgelegenheden, tijdens carnaval  en zelfs een keer in het Concertgebouw, waar ze werden begeleid door de beroemde Tuschinski-organist Cor Stein. In 1962 trouwde Ellij en hielden ze ermee op.

 

1 nov 2021 – 3493

Tante Ellij (2)

Tante Ellij is een nicht van mijn vader. Haar vader Dirk Lankester, een broer van mijn opa, was een man van het gebroken geweertje. Aan het eind van de Eerste Wereldoorlog was hij in dienst geweest, als hospitaalsoldaat. In de jaren twintig behoorde hij tot de ondertekenaars van een dienstweigeringsmanifest en belandde hij op een lijst van verdachte linkse personen, bijgehouden door de Centrale Inlichtingendienst.

Ellij groeide op in de Indische buurt, in Amsterdam-Oost. De oorlog kwam het gezin redelijk ongeschonden door, mede door de volkstuin die vader bezat aan de Ringdijk. Die leverde voldoende aardappelen, groenten en bessen op.

 

28 okt 2021 – 3491

Afghanistan

Nederland heeft het zinkende schip dat Afghanistan heet amper verlaten, met dumping van zo goed als alle inheemse medewerkers, of onze demissionaire regering komt alweer met een waarschuwing. De Afghanen die onder het nieuwe Taliban-bewind gevaar lopen, moeten niet denken dat ze hier welkom zijn. Opportunistischer en  onverantwoordelijker kun je het bijna niet hebben.

De Verenigde Staten blijven maar met de strijdbijl van de Koude Oorlog zwaaien. Iedereen zag het debâcle van westerse inmenging aankomen. Afghanistan werd het 21^ste-eeuwse Vietnam.
Kenners zeggen dat de Afghanen onder de Taliban waarschijnlijk beter af zijn. Het zou zomaar kunnen dat zij gelijk krijgen.

 

1 sept 2021 – 3460

Eigen banen eerst

Begin jaren ’30 was de armoede in de noordelijke helft van Noord-Holland ongekend. Voor het boek dat ik daarover schrijf, Stakkers & Stakers (werktitel), raadpleeg ik tientallen gemeentearchieven.

In dat van Harenkarspel vind ik een verslag van een bijeenkomst van gemeenten die vallen onder de districtsarbeidsbeurs Den Helder. Daarin valt onvrede te bespeuren over de werkverschaffing in de net drooggelegde Wieringermeerpolder. Omdat het een nationaal project is, is er concurrentie van werkloze arbeiders uit heel het land.

Een spreker meldt boos dat zelfs buitenlanders, te weten Belgen, de banen inpikken. Fijntjes antwoordt de voorzitter hem dat het om Zeeuws-Vlamingen gaat.

 

26 aug 2021 – 3456

Newport Jazzfestival, 1958

Anderhalf uur duurt de bioscoopdocumentaire Jazz on a Summer’s Day, een verslag van het Newport Jazzfestival op Rhode Island in 1958.

Veel grote namen komen voorbij. Louis Armstrong speelt een stomende set met zijn All Stars. Gerry Mulligan (sax) en Art Farmer (trompet) gaan enorm boppend tekeer. Chuck Berry vertolkt een lange versie van Roll Over Beethoven met blazers en ganzepas. En Mahalia Jackson krijgt iedereen muisstil met haar geweldige gospelstem.

Het gemengde publiek ziet er kleurrijk uit en is overal aan het dansen. De cameraman kwam ogen tekort, maar did a great job. Gaat dit zien, mensen, zonder testbewijs!

 

19 aug 2021 – 3451

Alfred Birney (2)

Het laatste beeldfragment dat Alfred Birney vertoonde in Zomergasten, was een uitvoering van ‘Machine Gun’ (1970) door Jimi Hendrix. Ik heb me nooit zo in Hendrix verdiept en er ook niet bij stilgestaan dat het een protest is tegen oorlogsgeweld. Volgens bewonderaar Birney, zelf gitarist, is het de puurste muzikale aanklacht ooit.

 

No bullets, At least here,
No guns, no bombs
No nothin', just let's all live and live
You know instead of killin'

 

Vijftig jaar na Vietnam laten de Verenigde Staten opnieuw een puinhoop in Azië achter. De macht in Afghanistan berust wederom bij mannen met baarden en machinegeweren.

 

17 aug 2021 – 3449

Alfred Birney

Na het lezen van Revolusi, over de bloedige vrijheidsoorlog in Indonesië, keek ik gisteravond met extra belangstelling naar het televisieprogramma Zomergasten. Alfred Birney, schrijver van het veelgeprezen en door mij nog niet gelezen boek De tolk van Java, liet zien waarom het Nederlands kolonialisme nog steeds niet een volwassen plaats in onze geschiedeniscanon heeft.

Kwetsbaar en zorgvuldig formulerend vertelde hij ook over de huiselijke terreur van zijn vader. Al op zijn dertiende ging hij naar het internaat om een paar jaar later te gaan zwerven.

Succes in persoonlijke relaties valt hem moeilijk toe. De wonden van het verleden blijven bloeden.

 

16 aug 2021 – 3448

Revolusi (4)

Tijdens zijn Indonesische legertijd schreven mijn vader en moeder elkaar bijna dagelijks. Sporadisch vertelde hij iets over de toestanden daar. Hij is al bijna veertig jaar dood, maar mijn moeder kan zich desgevraagd niets meer van de inhoud herinneren. Feit is wel dat hij al hun brieven heeft verbrand.

In 1950 moet hij als een ander mens zijn teruggekeerd. Hij liet zich eens ontvallen – mijn ouders waren allang gescheiden – dat hij na terugkomst nooit meer echt gelukkig was met mijn moeder. Wat mij deed afvragen of ik, vijf jaar nadien geboren, wel gewenst was.

Deze vuile oorlog maakte overal slachtoffers.

3 aug 2021 – 3441

Revolusi (3)

Over de zestien maanden waarin mijn vader in Indonesië gelegerd was, heeft hij zo goed als niets verteld. Hij reed rond in een jeep met een gewapende bewaker. De eerste tijd zat hij in Batavia op Java, later op Sulawesi (Celebes) en de laatste maanden op Timor. Daar bemande hij een ziekenhuisje.

Als afgestudeerd arts moest hij in ieder geval eerste hulp verlenen. Dat hij dat deed in een met de grond gelijk gemaakte kampong, waar Nederlandse troepen hun hand niet voor omdraaiden, lijkt me weinig voorstelbaar. Maar hij zal ongetwijfeld iets van wandaden hebben opgevangen. Die verhalen gingen rond.

2 aug 2021 – 3440

 

Revolusi (2)

Het boek Revolusi vertelde me dingen die ik niet wist. Bijvoorbeeld dat Indonesiërs in het Nederlandse verzet zaten. En dat de rol van Ambonezen omstreden was, omdat een deel van hen in hun eigen land trouw was aan het Nederlandse gezag. Dat de Vrije Republiek Molukken er niet kwam, was deels aan die opstelling te wijten.
Mijn bijzondere belangstelling in het boek ging uit naar de beschrijving van de militaire operaties, die Nederland na de Tweede Wereldoorlog uitvoerde om zijn belangen veilig te stellen. Tijdens de Tweede Politionele Acties in 1949-1950 was mijn vader als dienstplichtig militair gelegerd in Indonesië.

30 juli 2021 – 3439  

Revolusi

Dat een Belg (David van Reybrouck) een van de zwartste periodes uit onze koloniale geschiedenis zonder omhaal optekent, is hoogst bijzonder. Revolusi beschrijft de lange weg van Indonesië naar zelfstandigheid en het massieve verzet dat Nederland daartegen bood. En dat met veel geweld gepaard ging.
De roep om afschaffing van koloniën werd na de Eerste Wereldoorlog steeds luider. In Nederland waren het vooral de communisten (CPH), revolutionair-socialisten (RSAP) en in mindere mate de sociaaldemocratische SDAP die voor Indonesische autonomie pleitten.
De economische belangen in de Oost waren dermate groot dat de opeenvolgende regeringen elke discussie erover in de kiem smoorden.

29 juli 2021 – 3438

Nescio (2)

Pas toen Lieneke Frerichs na tientallen jaren kon beschikken over de privécorrespondentie van Grönloh, achtte zij zichzelf in staat om een volwaardige biografie te schrijven.
In de zomer van 1900 schrijft Frits een verjaardagsbrief aan zijn lievelingstante Agatha, die in Hengelo een handwerkwinkel heeft en bij wie hij een tijdje heeft ingewoond. Hij vertelt uitvoerig en openhartig over van alles, ook over zijn schrijverschap. ‘Ik schrijf voor me zelf een boel over allerlei dingen en berg ’t dan op. Sommige menschen van smaak vinden het erg mooi. Reden te meer om ’t diep weg te stoppen.’
Wie schrijft, die twijfelt.

21 juli 2021 – 3434

Nescio

‘Ik weet het niet’, was het pseudoniem van schrijver-zakenman Frits Grönloh (1882-1961). Hij werd vooral bekend met zijn verhalen De uitvreter, Titaantjes en Dichtertje.
In zijn biografie schotelt Lieneke Frerichs je een wonderlijk leven voor. Van een man die worstelde met zijn rol in het bestaan – liever kunstenaar dan burgerman – en met de liefde. En dat tegen de achtergrond van het Amsterdam in de eerste helft van de 20ste eeuw, met verschillende uitstapjes.
Ik ben pas op een vijfde van het boek, maar ik kom zulke aardige passages tegen dat ik mijn lezers daar nu al geregeld mee ga lastigvallen.

 

19 juli 2021 – 3433

Loes komt eraan

Een ‘zonnekind’, werd Loes Hamel door haar moeder genoemd. Dat is net even wat anders dan een zondagskind. Een zonnig karakter had ze zeker. Maar dat het leven haar kwam aanwaaien en altijd goed gezind was, kun je op grond van mijn biografie niet zeggen.

Op de eerste dag van deze zomer ligt het levensverhaal van Loes in de winkel. Het weekend daarvoor is de aftrap. In Hoorn, waar ze de eerste jaren als verpleegster werkte, regelmatig te kermis ging en in een cafeetje te vinden was.

Hopelijk wordt het een zonnige dag. Vanaf de boektafels zal zonnekind Loes stralen.

 

26 mei 2021 – 3400

Vrijheid

Die Gedanken sind frei. De gedachten zijn vrij. Dit eeuwenoude Duitse volkslied groeide in de kampen van het Derde Rijk uit tot een van de belangrijkste protest- en verzetsliederen.

Het lied gaat over de vrijheid van de binnenwereld die in ons allemaal schuilt. Een plaats waar de ander niets over te zeggen heeft en geen toegang toe heeft. Hoe zeer fysieke vrijheid ook wordt ingeperkt, de gedachten blijven vrij.

In de buitenwereld is die gedachtenvrijheid minder absoluut. Daar houden we rekening met elkaar, zorgen we dat de vrijheidsdrang van de een die van de ander niet in de weg staat.

 

5 mei 2021 – 3389